اختفای دین به قصد اکتشاف آن ، راز امیز ترین رهیافت دین یابی است.

همانگونه که آب ریزی در چاه به جای اب زایی از ان ، با کنش تولیدگری چاه که همانا جوشش اب از درون است ، مغایر است. دیدن دهی نیز در قالب روش تربیتی ، یک فرایند بیرونی است که مغایر با دین یابی به منزله ی یک فرایند فطری و درون زا است .

از یک طرف گفته میشود دین امری فطری است که خداوند ان را در درون انسان به ودیعه نهاده است و کافی است شرایط محیطی و عوامل تربیتی برای فعلیت یافتن آن مهیا شود . از طرف دیگر ان چه در قالب برنامه و اموزش و اقدام تربیتی به کارگرفته میشود ف خلاف اصل فطری بودن دین است ، زیرا روش های جاری در تربیت دینی در اغلب موارد غیر فطری و برخاسته از دیدگاه های عاریه ای و تصنعی نسبت به دین است. اگر مشاهده میشود که در چاه اب وجود ندارد نباید آن را از منابع بیرونی اب ریزی کنیم ، بلکه باید منافذ و چشمه های جوشان – اما پنهان- آن را خاک برداری کنیم تا به جای “آب دهی”،”آب یابی” و به جای “آب ریزی” ، “آب زایی” جریان یابد.

استاد پیری همواره این قصه را برای شاگردانی که جدی نبودند نقل میکرد:

-شبی دیر وقت مرد کوری پس از ملاقات دوستی ، قصد رفتن به خانه کرد ، پس به دوستش گفت : چراغت را بده تا راهمرا روشن کند.دوستش پرسید چرا می خواهی چراغ با خودت به همراه ببری؟تو که بهتر نخواهی دید. مرد نابینا پاسخ داد: نه شاید نه ولی دیگران مرا بهتر خواهند دید و به من بر نخواهند خورد.دوست فانوس خود را به مرد کور داد.فانوس از حصیر خیزران و کاغذ ساخته شده بود و شمعی در میان آن قرار داشت. مرد کور با فانوس خارج شد و هنوز چند قدم نرفته بود که ، درق صدای برخورد محکم او با یک نفر به گوش رسید. کور سخت عصبانی شد و گفت :

-مگر این فانوس را نمی بینی؟چرا نگاه نمی کنی؟

آن شخص پرسید: فانوس؟پس چرا شمع ان را روشن نکرده ای؟

بنابر این اگر از درون گیرنده ای نباشد و بصیرت ریشه در اندرون نداشته باشد همان تعبیرشمس تبریزی را به یاد می اورد که می کوید : “تو که چراغ نبینی به چراغ چه بینی؟”

اموزش دینی به یک معنا ، خود مانع تربیت دینی است ، ان جا که “العلم هوالحجاب الاکبر” می شود در همین نوع اموزش هاست. دین فرایندی یافتنی از درون است و نه فراورده ای ساختنی از بیرون . به این معنا میتوان گفت “دین یابی” چیزی جز پرده برداری از گوهر دین که در ذات ادمی به ودیعه نهاده شده است ، نیست.

شاید بتوان تمایز میان اموختن دین (دین دهی) با یافتن دین ( دین یابی ) را در این سروده ی “جبران خلیل جبران” نشان داد. ان جا که درباره ی معنای “آموختن” می گوید:

ان گاه اموزگاری برخاست و از اموختن پرسید.

پیامبر گفت:

هیچ کس نمی تواند شما را چیزی بیاموزد مگر ان چه را که نیم خواب در فجر اگاهی شما ارمیده است.

اموزگاری که در سایه ی معبد پیروانش قدم میزند از گنج دانش خویش به انان چیزی نمیدهد، بلکه عشق و ایمانش را با ان ها قسمت می کند.

اگر اموزگاری به راستی خردمند باشد. از شما نمی خواهد که به خانه ی معرفت او داخل شوید ف بلکه شما را به آستان اندیشه ی خودتان بار میدهد. (تو را هر کسی به راه خویش خواند* تو را من به جز سوی تو نخوانم )

اختر شناسان را شاید که با شما از فهم خویش در اسرار فضا سخنی گوید، اما ، هیچ نشاید که فهم خویش را به شما بخشد .

وخنیاگر تواند که موسیقی افلاک را بر شما زمزمه کند ف اما نتواند شما را گوشی بخشد که آن زمزمه را دریابید و نه به شما حنجره ای عطاکند که ان موسیقی را زمزمه کنید .

و ان کس که در علم اعداد استاد است ممکن است با شما از قلمرو کمیت ها سخن گوید اما،نمی تواند شما را بدان اقلیم رهنمون شود؛ زیرا ادمی نمی تواند بال های خیال و چشم شهود خویش را به دیگری وام دهد. و چنان که هر یک از شما در علم خداوند جایگاهی خاص داریدف هم چنین باید که معرفت شما از خداوند و درک شما از اسرار زمین خاص شما باشد.

پس ان چه موجب می شود که دین ورزی از درون فرصت کنش وری پیدا کند ، فراهم کردن شرایطی است که این نیاز از طریق شهود و خیال و با زبان فطرت در قالب تجربه باطنی رخ دهد. اما انگاه که دین به منزله ی یک فراورده ی بیرونی و کالای تجاری تلقی می شود اثری از ایمان قلبی باقی نمی ماند.

مرجع:یادداشت های ممنوعه-استاد عبدالعظیم کریمی